TOROS DAĞLARINDAN GELEN ENDEMİK MİRAS

TOROS DAĞLARINDAN GELEN ENDEMİK MİRAS
Toros Dağları ve Kıymetli Çiçekleri kitabından

Endemik Ne Demektir?

“Endemik” kelimesi Latince “Endemos” kelimesinden türetilmiştir. Latince anlamı “Yerli” olan bu kelime, “belirli bir ülkeye, bölgeye, şehre veya dağa ait olmak; yerel ve çok nadir.

Bir bitki daha önce geniş bir alana yayıldığı halde iklim ve doğa koşullarının değişmesiyle yok olabilir. Ayrıca geçirdiği evrimsel değişimlerle bir bölgenin, vadinin, hatta birkaç yüz metrekarelik bir alanın koşullarına uyum sağlayarak endemik hale gelebilir. Bu tür bitkilere kalıntı endemik türler denir. Türkiye’de sadece Muğla ili sınırları içerisinde yetişen Liquidamber orientalis (Anadolu Sığlası) kalıntı endemiklere örnek olabilir. Sadece bir arkeolojik alanda yaşayan yerel endemik bitkiler bile var.

Toros Dağları’nın Endemik Bitki Mirası, Türkiye

Salvia recognita (Puslu şalba)

Salvia recognita , orta Türkiye’ye özgü, tipik olarak uçurumların dibinde, 4.000 fitten daha az yükseklikte hafif gölgede büyüyen, odunsu bazlı çok yıllık bir bitkidir. Son zamanlarda düşük konsantrasyonda Salvinorin A içerdiği bulunmuştur.

Bölünmüş yaprak kütlesi, üç veya daha fazla yaprakçık ile 3-4 inç ila yaklaşık 1 fit uzunluğunda yaprakları olan küçük ila orta bazal bir küme oluşturur. Açık yeşil yapraklar kalın tüylerle kaplıdır, bu da ona grimsi bir döküm ve kalın bir doku verir ve her yaprak bıçağının şarap renkli bir yaprak sapı vardır. Çiçekler siklamen pembesidir, sarmallar halinde büyür, bezler ve kıllarla kaplı kaliksler bulunur. Çiçek sapları, geniş aralıklı birçok çiçekle birlikte 2-3 fit uzunluğa ulaşır.

Siklamen pseudibericum (Köstüköpeği)

Cyclamen pseudibericum, sahte İber siklamen, Türkiye’nin güneyinde Amanus veya Nur ve Anti-Toros Dağları’na özgü Primulaceae familyasının Cyclamen cinsindeki çiçekli bir bitki türüdür. 12 cm’ye (5 inç) kadar büyüyen otsu, yumrulu çok yıllık bir bitkidir. Cyclamen coum’a benzer, ancak daha uzun yaprakları vardır.

Yumru aşağıdaki merkezden kökler geliştirir. Yapraklar, yeşil ve gümüş renkli bir hastat veya Noel ağacı deseni ile genişlikten daha uzundur. Beş refleksli, yukarı kıvrılmış yaprakları olan baharda açan çiçekler, kokulu ve macenta-mor veya pembedir, daha koyu bir leke ve burnun ucunda beyaz bir bölge (C. coum’dan daha büyük). Çiçek açtıktan sonra, zemine dayanan sarmal bir gövde üzerinde bir bakla gelişir ve tohumlarını doğrudan toprak yüzeyine bırakır.

Michauxia tchihatcheffii (Keçibiciği)

M. tchihatcheffii bienal olarak yetiştirilen çok yıllık bir bitkidir. Koyu yeşil, mızrak şeklinde yaprakları vardır ve yaz aylarında, refleksli yaprakları ve belirgin merkezleri olan büyük, çarpıcı beyaz papatya benzeri çiçekler taşır. Türk halk hekimliğinde yaraların tedavisinde kullanılır. Son bilimsel değerlendirme, bu bitkilerin yara iyileştirici, iltihap önleyici ve antioksidan özelliklere sahip olduğunu doğrulamıştır.

Kaynaklar:

bloem, M. (nd). Siklamen pseudibericum04.jpg . Siklamen pseudibericum. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cyclamen_pseudibericum04.jpg adresinden alındı.
Clebsch, Betsy; Barner, Carol D. (2003). Salvias’ın Yeni Kitabı . Kereste Basın. p. 237. ISBN 978-0-88192-560-9 .
Journal of Ethnopharmacology 2012 31 Ocak Türkiye’ye özgü Michauxia L’Hérit (Campanulaceae) türlerinin yara iyileştirme ve antienflamatuar aktiviteleri. Güvenç A., Akkol EK, Hürkul MM, Süntar İ. ve Keleş H.
Michauxia tchihatcheffii . (n). https://www.sarastro-stauden.com/shop/winterharte-stauden/micauxia-felsenglocke/micauxia-tchihatcheffii/ adresinden alındı.
Bahçe bitkilerinin RHS AZ ansiklopedisi. Birleşik Krallık: Dorling Kindersley. 2008. s. 1136. ISBN 1405332964 .
“RHS Tesis Seçici – Cyclamen pseudibericum” . 15 Nisan 2020 alındı.
(n). Michauxia Tchihatcheffii catherine tekerlek çiçek bakım bitkisi çeşitleri ve budama önerileri . Michauxia tchihatcheffii Catherine tekerlek çiçeği Bakım Bitki Çeşitleri ve Budama Önerileri. 12 Kasım 2021’de https://www.shootgardening.co.uk/plant/michaixia-tchihatcheffii adresinden alındı.

Serkan TORUN
Gazeteci, Yazar, Izopoint