Prof. Dr. Zakir Avşar’dan CHP Analizi: Tarih Tekerrür mü Ediyor, Ayrılık Kapıda mı?

Akademisyen ve Haber7.com yazarı Prof. Dr. Zakir Avşar, kaleme aldığı köşe yazısında Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) içindeki mevcut durumu ve partinin tarihsel bölünme eğilimlerini mercek altına aldı. Avşar, partide yaşanan iktidar mücadelesinin yeni bir boyuta ulaştığını belirterek, İstanbul Milletvekili İlhan Kesici’nin Adalet Partisi’nden Demokrat Parti’nin doğuşuna uzanan süreci hatırlatan çıkışını dikkat çekici bulduğunu ifade etti. Bu tür tarihsel göndermelerin, CHP’nin geçmişindeki bölünmeleri ve parti içi mücadeleleri yeniden gündeme getirdiğini vurguladı.

CHP Tarihinde Bölünmeler ve Ayrılıklar

Prof. Dr. Avşar, CHP’nin kuruluşundan bu yana birçok bölünme, ayrılma ve ayrışma yaşadığını belirterek, partinin tarihinin hizip mücadeleleri, liderlik krizleri ve kavgalı günler ile dolu olduğunu söyledi. Bu mücadelelerin genellikle kişisel rekabetlerden kaynaklandığını ancak partinin ideolojik yönelimi, toplumsal tabanı ve siyasal işlevi üzerine yapılan tartışmalar üzerinden yürütüldüğünü belirtti.

• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924): Milli Mücadele’nin önde gelen isimleri, yönetimin merkezileştiği endişesiyle CHP’den ayrılarak bu partiyi kurdu. Ekonomik liberalizm ve siyasal çoğulculuk taleplerini savunuyordu ancak Şeyh Said İsyanı sonrası kapatıldı.
• Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930): Fethi Okyar tarafından kurulan bu parti, kontrollü bir muhalefet denemesiydi. Geniş toplumsal ilgi görmesi, CHP içindeki farklı eğilimlerin potansiyelini gösterdi.
• Demokrat Parti (1946): Celal Bayar, Adnan Menderes gibi isimler, Dörtlü Takrir’in reddedilmesi üzerine CHP’den ayrılarak bu partiyi kurdu. 1950 seçimlerinde iktidara gelerek Türk siyasetinde önemli bir dönüm noktası oldu.
• Güven Partisi (1967): Bülent Ecevit’in ‘Ortanın Solu’ yaklaşımına karşı çıkan Turhan Feyzioğlu ve arkadaşları tarafından kuruldu.
• 1972 Liderlik Mücadelesi: İsmet İnönü ile Bülent Ecevit arasındaki mücadeleyi Ecevit’in kazanmasıyla CHP yeni bir ideolojik eksene oturdu.
• 12 Eylül Sonrası Yapılanmalar: Halkçı Parti, SODEP, SHP, DSP gibi partiler, CHP geleneğinin farklı temsilcileri olarak ortaya çıktı.
• 1990’lar ve 2000’lerdeki Ayrılıklar: Mustafa Sarıgül’ün Türkiye Değişim Hareketi ve Partisi, Kemal Derviş’in YTP’si, Deniz Baykal dönemi muhalefeti gibi çeşitli ayrışmalar yaşandı.
• Kılıçdaroğlu Dönemi ve Sonrası: Emine Ülker Tarhan’ın Anadolu Partisi, Yaşar Nuri Öztürk’ün Halkın Yükselişi Partisi, Öztürk Yılmaz’ın Yenilik Partisi ve Muharrem İnce’nin Memleket Hareketi/Partisi gibi oluşumlar denendi. 2023 sonrası Özgür Özel’in genel başkan seçilmesiyle parti içi dinamikler değişti.

Güncel Durum ve Gelecek Perspektifi

Prof. Dr. Avşar, mevcut durumda CHP’yi yeni bir bölünmenin eşiğine getiren unsurların başında, yaklaşık yüz yıllık tarihte benzerlerini gördüğümüz iktidar mücadeleleri ve yargısal süreçlerin geldiğini belirtti. Kemal Kılıçdaroğlu ve Ekrem İmamoğlu-Özgür Özel ekibi arasındaki iç çekişmenin, partiyi yeniden bir ayrışma noktasına taşıyabileceği yorumunu yaptı. Avşar’a göre, bu durum, CHP’nin kuruluşundan beri süregelen temel soruyu yeniden gündeme getiriyor: CHP nasıl bir parti olmalıdır? Devlet partisi mi, sosyal demokrat bir kitle partisi mi, yoksa çoğulcu bir muhalefet partisi mi? Bu sorunun farklı cevapları, CHP’deki bölünmelerin ve liderlik krizlerinin temelini oluşturmaya devam ediyor.

Son olarak, geçmişte CHP’den ayrılıp parti kuran ve daha sonra geri dönen bazı isimlerin (Sarıgül, Tarhan, İnce gibi) bu süreçle birlikte partiden kalıcı olarak ayrılma ihtimalinin yüksek olduğunu öngördü.