60 Yıl Sonra Vatanına Döndü: Çingene Kızı Mozaiği’nin Kayıp Parçası Türkiye’de

Türkiye’nin en nadide kültürel miraslarından biri olan ve dünyaca ünlü Zeugma Antik Kenti’nden çıkarılan Çingene Kızı Mozaiği‘nin yurt dışında kayıp olan 13. parçası, uzun yıllar süren hukuki ve diplomatik mücadelenin ardından ait olduğu topraklara geri döndü. 1965 yılında yasa dışı yollarla ABD’ye kaçırılan bu değerli mozaik paneli, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın titiz çalışmaları sayesinde Türkiye’ye iade edildi.

Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi’nde düzenlenen görkemli bir törenle Türkiye’ye teslim edilen mozaiğin parçası hakkında Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy önemli açıklamalarda bulundu. Bakan Ersoy, Zeugma Antik Kenti’nin tarih boyunca Doğu ile Batı medeniyetlerinin kesişim noktası olduğunu, ticaretin, sanatın ve kültürün geliştiği önemli bir Roma yerleşim merkezi olduğunu vurguladı. “Çingene Kızı” olarak bilinen mozaiğin, sadece Gaziantep’in değil, tüm Türkiye’nin dünyaya açılan en önemli kültürel sembollerinden biri olduğunu belirtti.

Bilimsel Çalışmalar ve İade Süreci

Bakan Ersoy, 1960’lı yıllarda yapılan kaçak kazılar sonucu birçok panelin yurt dışına çıkarıldığını hatırlatarak, daha önce de 12 panelin Türkiye’ye kazandırıldığını ve 2018’den beri Zeugma Mozaik Müzesi’nde sergilendiğini dile getirdi. Kayıp 13. panelin, Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Camila Felag’ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın bilimsel incelemeleri sonucunda aynı kompozisyona ait olduğunun kesinleştiğini açıkladı. Bakanlığın yaptığı araştırmalarda eserin satışa çıkarıldığının tespit edilmesi üzerine ABD makamlarıyla iletişime geçildiğini ve uluslararası müzayede takip çalışmaları sırasında eserin tekrar satışa sunulmasıyla iade sürecinin hızlandırıldığını kaydetti. Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi’nin yürüttüğü başarılı süreç sonunda eserin Türkiye’ye iadesi sağlandı.

Kültürel Mirasın Bütünleşmesi

Kültür varlıklarının sadece bir sanat eseri olmadığını, ait oldukları tarihi ve kültürel bağlam içinde değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Bakan Ersoy, müzedeki koleksiyona katılan 13. panelin, mozaiğin bilimsel açıdan daha bütüncül incelenmesine önemli katkılar sunacağını ifade etti. Ersoy, “Eksik parçalar yerine döndükçe yalnızca bir mozaiği tamamlamıyor; aynı zamanda zedelenen tarihî hafızamızı onarıyor ve kültürel mirasımızı yeniden bütünleştiriyoruz.” sözleriyle bu iadenin önemini belirtti.

Türkiye’nin Kültür Varlığı Mücadelesi

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Türkiye’nin kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelesini kararlılıkla sürdürdüğünü ve bu kapsamda ABD ile 2021’de imzalanan mutabakat zaptının 5 yıl daha uzatıldığını müjdeledi. Ersoy, 2002 yılından bu yana yurt dışına kaçırılan 13 bin 454 kültür varlığının Türkiye’ye iade edildiğini, bu sayının 9 bin 139’unun son sekiz yılda gerçekleştiğini açıkladı. Bakan Ersoy, kaçak kazılar ve kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelenin hem yurt içinde hem de uluslararası alanda kararlılıkla devam edeceğini ve Türkiye’nin tarihi mirasına ait her eserin ait olduğu topraklara dönene kadar çalışmaların süreceğini vurguladı.