Sıfır Atık Hareketi 9 Yaşında: 90 Milyon Ton Atık Geri Kazanıldı, Küresel Etki Artıyor

ANKARA – Sıfır Atık Hareketi, kuruluşunun 9. yılında kaydettiği önemli başarılarla küresel bir çevre hareketine dönüştü. 2017 yılında Emine Erdoğan’ın himayelerinde başlayan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen bu ulusal girişim, uluslararası alanda da büyük yankı uyandırdı.

Küresel Hedefler ve Uluslararası Tanınırlık

Sıfır Atık, Birleşmiş Milletler’in 2035 Küresel Uygulama Hedefleri arasında yer alırken, aynı zamanda Antalya’da düzenlenecek COP31’in Eylem Gündemi’nin 10 öncelikli temasından biri olarak belirlendi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Türkiye’nin COP31 ev sahipliği ve başkanlık sürecine ilişkin yaptığı bilgilendirmelerde, Sıfır Atık’ın küresel önemini vurguladı. New York İklim Haftası’nda gerçekleştirilen COP31 Eylem Gündemi Lansmanı’nda, 2035’e kadar dünya genelinde atık üretiminin yarı yarıya azaltılması hedefi öne çıkarıldı.

Uluslararası Sıfır Atık Günü ve Danışma Kurulu

Türkiye’nin öncülüğünde 14 Aralık 2022’de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda kabul edilen oylamayla 30 Mart, ‘Uluslararası Sıfır Atık Günü‘ ilan edildi. Emine Erdoğan, Birleşmiş Milletler’de yaptığı konuşmayla bu alanda BM Genel Kurulu’na hitap eden ilk Türk lider eşi oldu. Bu gelişmenin ardından BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, ‘BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu‘nun kurulacağını duyurdu. Nisan 2023’te kurulan ve başkanlığını Emine Erdoğan’ın üstlendiği bu kurul, küresel Sıfır Atık stratejilerinin belirlenmesinde önemli rol oynuyor.

136 Ülkeden Destek ve G20 Kararı

Emine Erdoğan’ın öncülüğünde düzenlenen ‘Küresel Sıfır Atık Hareketine Doğru’ etkinliğinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ‘Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı‘nı ilk imzalayan lider oldu. 25 Eylül itibarıyla çevrim içi imzaya açılan beyannameye 136 ülkeden 459 binden fazla Sıfır Atık gönüllüsü ve çok sayıda lider eşi, uluslararası kuruluş temsilcisi ve yabancı bakan imza attı. Hindistan’ın dönem başkanlığında düzenlenen G20 Çevre ve İklim Bakanları Toplantısı’nda da Sıfır Atık girişimlerinin teşvik edilmesine ilişkin karar oy birliğiyle kabul edildi.

7 Uluslararası Ödül ve Başarı Grafiği

Sıfır Atık Projesi, kuruluşundan bu yana 7 uluslararası ödüle layık görüldü. Bu ödüller arasında Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat) gibi prestijli kuruluşlar bulunuyor. Proje sayesinde 2017’de yüzde 13 olan geri kazanım oranı, 2024’te %36,08’e ve 2025’te %37,53’e yükseldi. Türkiye, 2035’te %60, 2053’te ise %70 geri kazanım oranına ulaşmayı hedefliyor.

90 Milyon Ton Atık Geri Kazanıldı, Ekonomiye Büyük Katkı

Sıfır Atık Hareketi kapsamında 2017’den bu yana toplam 90 milyon ton geri kazanılabilir atık ekonomiye kazandırıldı. Bu atıkların 36,1 milyon tonu kağıt-karton, 10,2 milyon tonu plastik, 3,5 milyon tonu cam, 9,6 milyon tonu metal ve 30,6 milyon tonu organik ve diğer atıklar oluşturuyor. Bu çalışmalarla ülke ekonomisine 365 milyar lira katkı sağlanırken, 270 milyar kilovatsaat enerji, 2 trilyon litre su ve 60 milyar litre petrol tasarrufu elde edildi. Ayrıca, yaklaşık 55 bin futbol sahası büyüklüğünde atık depolama alanı tasarrufu ve 613 milyon ağacın kesilmesinin önlenmesi gibi çevresel faydalar sağlandı. 180 milyon ton sera gazı salımının önüne geçildi.

Sıfır Atık Mavi ve Deniz Temizliği

‘Sıfır Atık Mavi‘ projesi kapsamında, 10 Haziran 2019’dan bu yana 28 kıyı ilinde deniz çöpleri toplandı. Eylül 2026 itibarıyla yaklaşık 375 bin ton deniz çöpü bertaraf edilerek denize ulaşması engellendi. Fethiye Körfezi’nde ise deniz ekosistemini tehdit eden dip çamurunun temizlenmesi projesi başlatıldı. Bu proje kapsamında 16 milyon metreküpün üzerinde dip çamurunun temizlenmesi hedefleniyor.

Depozito Yönetim Sistemi ve Tek Kullanımlık Plastik Kısıtlamaları

Türkiye genelinde 1 Temmuz 2026 itibarıyla ulusal entegrasyon süreci başlayan Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Yönetim Sistemi kapsamında 25 Eylül itibarıyla 326 milyondan fazla ambalaj toplandı. Sistem, vatandaşlara ambalaj başına 1 lira teşvik ödemesi sunuyor ve her yıl 25 milyar ambalajın toplanması hedefleniyor. Ayrıca, tek kullanımlık plastiklerin kullanımının kaldırılmasına yönelik yeni yönetmelik hazırlıkları da devam ediyor.

Gelecek Vizyonu: Sıfır Atık Köyleri ve Eğitimler

COP31 kapsamında Antalya’da Sıfır Atık Köyleri oluşturuluyor. Bu köylerde atölye çalışmaları, parklar ve pazarlar aracılığıyla yeniden kullanım, geri dönüşüm ve ileri dönüşüm uygulamaları hayata geçirilecek. Sıfır Atık bilincini artırmak amacıyla 81 il için aylık temalar belirlenerek farkındalık çalışmaları yürütülüyor. Okullarda Sıfır Atık, Eylül ayının teması olarak öne çıktı. Ayrıca Milli Eğitim Bakanlığı ve TEMA Vakfı iş birliğiyle okul öncesinden liseye kadar Sıfır Atık eğitim programları oluşturuldu ve Sıfır Atık Eğitim Portalı aracılığıyla 1 milyondan fazla çocuğa ulaşıldı.

Kurumsal İş Birlikleri ve Uluslararası Ağ

Sıfır Atık Hareketi, OPET, Türkiye Basketbol Federasyonu, Türkiye Futbol Federasyonu, TRT, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Türk Kızılay, Milli Eğitim Bakanlığı, TEMA Vakfı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve UNDP gibi birçok kurum ve kuruluşla iş birlikleri yürütüyor. Bu iş birlikleri kapsamında çeşitli projeler, eğitimler ve farkındalık etkinlikleri düzenleniyor. Ayrıca, Basel Sözleşmesi Asya ve Pasifik Bölgesel Merkezi tarafından kurulan Uluslararası Sıfır Atık Şehir Ağı’na Türkiye’den 20 belediye dahil edildi.

Kocaeli’de uygulanacak ‘Kirliliğe Karşı Sıfır Atığa Geçiş Girişimi Projesi’ ile belediye ve sanayi atıklarının yönetimine odaklanılacak. Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yatırım Aracı (IPA) kapsamında hazırlanan ‘Yerel Sıfır Atık Girişimleri Projesi’ ise yerel yönetimlerde Sıfır Atık altyapısını desteklemeyi amaçlıyor.