Bir Kültür Kıyımı: Tarihi Eserlerimiz Yağmalanıyor, Sessizlik Suça Ortaklık Ediyor

Bir milletin hafızasıdır müzeleri. Her tablo, her sikke, her heykel; bir dönemin şahidi, bir medeniyetin dili, atalarımızın sessiz çığlığıdır. Ve ben bugün bir çığlık yükseltiyorum: Bir kültür kıyımı yaşanıyor. Göz göre göre…

Türkiye’nin dört bir yanında, hem arkeolojik hem de sanatsal değeri olan tarihi eserler ya kaçırılıyor ya da müzelerde çürümeye terk ediliyor. Son yıllarda kamuoyuna yansıyan olaylar artık bardağı taşırdı: Binlerce yıllık eserler kayıp, orijinalliği tartışmalı tablolar sergileniyor, paha biçilemez sikkeler iz bırakmadan yok oluyor.

Buradan açık ve net bir çağrıda bulunuyorum:

Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Müzeler Müdürlüğü bu büyük vebalin hesabını vermek zorundasınız.

Müzelerimiz Mirasımıza Sahip Çıkamıyor

Son on yılda Türkiye’deki müzelerde yaşanan kayıpların, sahtecilik vakalarının ve bilinçsiz sergileme yöntemlerinin ardı arkası kesilmiyor. Depolarda kaybolan envanterler, kayıt dışı eser satışları, eserlerin dijital olarak belgelenmemesi, güvenlik açıkları…

2023 yılında yalnızca Ege Bölgesi’ndeki üç farklı müzede 70’ten fazla sikke ve küçük objenin envanter dışına çıktığı belgelenmişti. Bunun sadece kayda geçen kısmı olduğunu da biliyoruz. Peki soruyoruz:

Bu eserler nasıl ve kimlerin bilgisi dahilinde ortadan kayboluyor?

Müze müdürlüklerinin denetimleri neden yüzeysel kalıyor?

Neden kamuoyuna şeffaf bilgi sunulmuyor?

Kültürel Suçlara Göz Yumuluyor

Tarihi eser kaçakçılığı artık sıradan bir hırsızlık vakası değil; uluslararası boyutta organize bir suç halini almıştır. Türkiye, dünyanın en zengin arkeolojik miraslarından birine sahipken, aynı zamanda en çok yağmalanan ülkelerden biri olmayı da sürdürüyor.

Bir avuç koleksiyoncuya, karanlık müzayede çetelerine, Batılı müzelere yıllardır “sessiz ihracat” yapılmakta. Kaçakçılar kazıyor, yerli işbirlikçileri satıyor, Birilileri izliyor… Tarihin haritası yırtılıyor.

İhmaller Zinciri ve Siyasi Sorumluluk

Sayın Bakan Mehmet Nuri Ersoy’un geçmişte turizm sektörüyle olan yakınlığı, kültür alanında yaratıcı politikalar üretmesini bekleyenleri umutlandırmıştı. Ancak görünen o ki, kültürel mirasın korunması konusundaki performans tam bir hayal kırıklığı.

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün:

Kapsamlı envanter denetimi yapmaması,

Müze personelinin niteliğini artırmaması,
yetersizliği,

Güvenlik zafiyetlerini görmezden gelmesi,
bu ihmaller zincirini büyütmektedir.

Sayın Kültür müdürlükleri, bugün size düşen görev yalnızca “turizm gelirleriyle” övünmek değildir. Kültürü ve geçmişi koruyamayan bir ülkenin geleceği de turizm makyajıyla kurtarılamaz.

Müzeler Sığınak Değil, Vitrin Oldu

Birçok müze artık “sergileme” değil “süsleme” alanına dönüşmüş durumda. Bazı müzelerdeki replikaların, orijinallerle yer değiştirdiği; nadir eserlerin ‘restorasyon’ adı altında yok edildiği iddiaları ciddi araştırmaları gerektiriyor. İstanbul, Antalya, İzmir ve Ankara başta olmak üzere birçok büyükşehir müzesinde yaşanan güvenlik açıkları skandal niteliğinde.

Peki bu konular neden Meclis gündemine alınmaz? Neden Sayıştay bu alana özel denetim yapmaz? Neden gazeteciler bu konunun üzerine gidemez?

Tarih Çalınırken Sessiz Kalmayacağız

Bu köşe yazısı bir çağrıdır. Tüm duyarlı yurttaşlara, akademisyenlere, kültür emekçilerine ve basına:

Tarihi eserlerimize sahip çıkalım.

Müzelerimizi koruma altına alacak düzenlemeler için kamuoyu baskısı oluşturalım.

Kültür Bakanlığı’nı ve Müzeler Müdürlüğü’nü göreve çağıralım.

Her kayıp eser için soruşturma açılmasını talep edelim.

Sayın Kültürnüdürleri , bu utanç yalnızca kaçakçıların değil, korumayanların da utancıdır. Eğer bugün gereken adımlar atılmazsa, bir gün bu ülkenin çocukları kendi tarihlerini yabancı müzelerde biletle izlemek zorunda kalacak.

Son Söz:

Tarih bizimdir, kültür bizimdir. Sahip çıkılmayan her eser, bir medeniyetin kaybolan cümlesidir. Her susturulan sanat eseri, geleceğin hayalinden silinen bir renktir.

Kültür kıyımına karşı hep birlikte dur diyelim.