ANKARA – Türk İnternet Medya Birliği (TİMBİR) Yüksek İstişare Kurulu Başkan Vekili ve Haber7.com yazarı Prof. Dr. Zakir Avşar, “PISA Göstergeleri ve Türkiye’nin Eğitim Performansındaki Yükseliş” başlıklı yazısında, Türkiye’nin eğitim alanındaki son PISA sonuçlarını ve genel performanstaki yükselişi değerlendirdi. Yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla birlikte PISA göstergelerinin tekrar gündeme geldiğini belirten Avşar, Milli Eğitim Bakanlığı’nın çalışmalarını takdirle karşıladığını ve büyük bir emeğin gözle görülür sonuçlar verdiğini vurguladı.
Prof. Dr. Avşar, geçmişte PISA sonuçlarını eleştiri aracı olarak kullananların şimdilerde sessizliğe bürünmesini veya sonuçları küçümsemeye çalışmasını “garabet” olarak nitelendirdi. Eğitim sistemlerinin niteliğinin sadece sınav puanlarıyla ölçülemeyeceğini belirten Avşar, asıl önemli olanın öğrencilerin öğrendiklerini anlamlandırma, sorun çözme, eleştirel düşünme ve bu becerileri günlük hayata taşıma kapasitesi olduğunu ifade etti. PISA’nın bu yönüyle eğitim politikalarının değerlendirilmesine önemli bir uluslararası perspektif kazandırdığını ekledi.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından düzenlenen PISA araştırmasının, 15 yaş grubundaki öğrencilerin matematik, okuma ve fen alanlarındaki yeterliklerini ölçtüğünü hatırlatan Avşar, araştırmanın temel odak noktasının bilgiyi hatırlamak yerine yeni durumlarda kullanabilme kapasitesi olduğunu belirtti. Bu sayede PISA sonuçlarının, eğitim sistemlerinin gençlere geleceğin dünyası için gerekli temel bilişsel becerileri kazandırma kapasitesi hakkında önemli ipuçları verdiğini söyledi.
Avşar, PISA göstergelerinin değerinin, ülkenin ortalama puanının genel performansı gösterirken, yeterlik düzeylerinin temel becerileri kazanamayan öğrenci oranını ortaya koymasıyla anlaşıldığını ifade etti. Sosyoekonomik göstergelerin ise eğitim başarısının ailelerin ve öğrencilerin sosyoekonomik koşullarından ne ölçüde etkilendiğini anlamaya yardımcı olduğunu belirtti. Bu çerçevede, Türkiye’nin son PISA sonuçlarında dikkat çekici bir ilerleme sergilediğini ve uluslararası değerlendirmelerde eğitim performansını istikrarlı bir şekilde geliştiren ülkeler arasında yer aldığını vurguladı. PISA 2022 sonuçlarının OECD ortalamasının altında kalsa da önceki dönemlere göre önemli bir dayanıklılık ve ilerleme gösterdiğini, bu tablonun eğitim alanında kat edilen mesafenin küçümsenmemesi gerektiğini ortaya koyduğunu söyledi.
PISA’daki yükselişi “birdenbire gerçekleşmiş bir sıçrama” olarak değil, daha uzun bir dönüşüm sürecinin sonucu olarak görmenin önemine değinen Prof. Dr. Avşar, öğretmen niteliğinin geliştirilmesi, okul altyapısının güçlendirilmesi, eğitim teknolojilerinin yaygınlaştırılması gibi uzun vadeli politikaların öğrenci performansına yansıdığını belirtti. Türkiye’nin büyük nüfusu ve bölgesel farklılıkları göz önüne alındığında bu gelişmenin anlamının daha da belirginleştiğini, geniş ve heterojen bir eğitim sisteminde ülke ortalamasını yükseltmenin milyonlarca öğrenci için kapsamlı bir iyileşme gerektirdiğini ifade etti. Bu nedenle PISA sonuçlarındaki olumlu değişimin, eğitim politikalarının belirli alanlarda karşılık bulduğuna dair dikkate değer bir veri olarak okunması gerektiğini söyledi.
PISA sıralamasının doğru yorumlanmasının altını çizen Avşar, Türkiye’nin sıralamasındaki yükselişin, öğrencilerin performansının artmasının yanı sıra diğer ülkelerdeki performansın gerilemesiyle de ilgili olabileceğini belirtti. Ancak bu durumun Türkiye’nin ilerlemesini değersizleştirmediğini, aksine küresel bir eğitim krizinin yaşandığı dönemde performansını koruyabilmenin dahi önemli bir dayanıklılık göstergesi olduğunu vurguladı. Başarıyı değerlendirirken “Dünya sıralamasında kaçıncı olduk?” sorusundan daha anlamlısının “Öğrencilerimizin temel becerileri ne yönde değişmektedir?” olması gerektiğini ve PISA’nın asıl değerinin bu soruya cevap verebilmesi olduğunu ifade etti.
Eğitim politikalarının başarısının sadece sınavlarda daha fazla soru çözmek olmadığını belirten Avşar, bir öğrencinin matematiksel bir problemi günlük hayatta çözebilmesi, bilimsel iddiaları kanıtlarla değerlendirebilmesi veya karmaşık metinleri anlayıp yorumlayabilmesinin çağdaş eğitim sistemlerinin temel hedefleri arasında yer aldığını söyledi. Sonuçlardaki olumlu eğilimin korunması ve politikaların istikrarlı bir şekilde geliştirilmesiyle uluslararası eğitim performansında daha güçlü bir konuma ulaşılabileceğini, sürekliliğin kritik önem taşıdığını vurguladı. Eğitim politikalarının sık değişmesi yerine başarılı olanların güçlendirilmesi ve bilimsel veriler ışığında yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
PISA performansını değerlendirirken eğitim sisteminin hala çözmesi gereken sorunların bulunduğunu da kabul eden Avşar, OECD ortalamasının altında kalan puanların, temel yeterlik düzeyine ulaşamayan öğrencilerin varlığına ve sosyoekonomik farklılıkların başarı üzerindeki etkisine işaret ettiğini söyledi. Ancak bu sorunların varlığının, elde edilen ilerlemenin göz ardı edilmesini gerektirmediğini, sağlıklı bir eğitim politikasının hem başarıları hem de başarısızlıkları hakkaniyetle teslim etmesi gerektiğini belirtti. Bu nedenle PISA sonuçlarına ilişkin en makul değerlendirmenin, “ortada gerçek bir başarı yok” şeklindeki uç yaklaşımdan uzak durarak, Türkiye’nin uzun dönemli performansında olumlu bir eğilim oluştuğunu, küresel eğitim gerilemesine rağmen belirli alanlarda direnç ve ilerleme sağlandığını ve bu kazanımların kalıcı hâle getirilmesi gerektiğini kabul etmek olduğunu ifade etti.
Prof. Dr. Avşar, PISA sonuçlarının bir varış noktası değil, eğitim sisteminin hangi alanlarda ilerlediğini ve hangi alanlarda daha fazla çaba gerektiğini gösteren bir pusula olduğunu belirterek, son yıllarda ortaya konulan performansın, doğru politikaların kararlılıkla sürdürülmesi durumunda daha ileri sonuçların mümkün olabileceğini gösterdiğini söyledi. Asıl başarının birkaç basamaklık uluslararası sıralama değişiminden çok daha büyük bir hedefte aranması gerektiğini, Türkiye’nin her bölgesinde, her okulunda ve her sosyoekonomik çevreden gelen çocuğun güçlü temel beceriler kazanmasını sağlamanın hedef olması gerektiğini vurguladı. Böyle bir hedefin gerçekleştiğinde PISA’daki yükselişin bir istatistik olmaktan çıkıp, toplumun insan sermayesinin, üretkenlik kapasitesinin ve geleceğe hazırlık düzeyinin yükseldiğini gösteren anlamlı bir göstergeye dönüşeceğini sözlerine ekledi.