Tuva’da Ağustos Ayı Kültürel Zenginlikleri: Cumhuriyet, Höömey ve Kımız Bayramı

Eğitimci-Türkolog Hayat Aras, Tuva’nın ağustos ayında kutlanan üç önemli tarihi ve kültürel etkinliği hakkında dikkat çekici bir yazı kaleme aldı. Bu tarihler; 15 Ağustos Tuva Cumhuriyeti Günü, 17 Ağustos Höömey Günü ve 28 Ağustos 2026’da ilk kez düzenlenen Hımıs Bayırlalı (Kımız Bayramı) olarak öne çıkıyor. Bu üç özel gün, Tuva’nın devletleşme tarihini, eşsiz ses geleneği höömeyi ve at yetiştiriciliğiyle şekillenen zengin kültürel mirasını farklı açılardan gözler önüne seriyor.

Tuva Cumhuriyeti’nin Kuruluşu ve Kutlamalar

Tuva toprakları, tarih boyunca İskitlerden Hunlara, Göktürklerden Uygurlara kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Qing hâkimiyeti ve Rus yıllarının ardından, 15 Ağustos 1921’de Bütün Tuva Kurucu Huralı’nın toplanmasıyla Tuva’nın devletleşme sürecinde önemli bir dönüm noktası yaşandı. Hural’ın oylarıyla kabul edilen ilk anayasa ile Tuva, iç işlerinde bağımsız bir halk yönetimi haline geldi. 15 Ağustos, günümüzde Tuva Cumhuriyeti Günü olarak kutlanmakta ve devlet bayramlarından biri olarak kabul edilmektedir. 2026 yılında, Cumhuriyet Günü’nün 105. yılı dolayısıyla olayların yaşandığı Koçetovo’da özel törenler düzenlenerek bu tarihi gün yeniden anıldı.

Höömey: Tuva’nın Eşsiz Ses Geleneği

Cumhuriyet Günü’nün ardından Tuva, 17 Ağustos’ta kendine özgü gırtlak söyleme sanatı olan höömeyi kutluyor. Höömeyde icracı, temel sesi korurken ağız ve ses yolunu değiştirerek aynı anda birden fazla ses duyuluyormuş izlenimi yaratır. Bu sanatın Tuva’daki çeşitleri arasında sıgıt (tiz ve ıslığı andıran ses) ve kargıraa (derin ve pes ses) bulunur. Höömeyin dünyasında rüzgâr, su, hayvan sesleri gibi doğadan ilham alan öğeler yer alır. Özellikle höömey ile atlı hayat arasındaki bağ, “ezeñgileer” adının Tuva Türkçesindeki “üzengi” ile ilişkili olması ve ritminin atın hareketini yansıtmasıyla belirgindir. 17 Ağustos, 2015 yılından bu yana Höömey Günü olarak kutlanmakta, Uluslararası Höömey Akademisi aracılığıyla bu eşsiz gelenek araştırılmakta ve yaşatılmaktadır.

Kımız Bayramı: At Kültürü ve Aile Geleneği

Ağustos ayının sonlarına doğru, 28 Ağustos’ta Tuva’nın at yetiştiriciliği ve kımız yapımı etrafında şekillenen kültürü Hımıs Bayırlalı (Kımız Bayramı) ile kutlanıyor. 2026 yılında ilk kez düzenlenen bu bayram, at yetiştiriciliği, kısrak sağımı, kımız yapımı ve bu bilgilerin kuşaktan kuşağa aktarılması geleneğini ön plana çıkarıyor. Lanaa ailesi tarafından organize edilen bayramda, atlara yönelik törenler, kısrak sağımının gösterimi, tay yakalama ve yularlama gibi becerilerin sergilendiği etkinlikler yer alıyor. Kımız, sadece bir içecek olmanın ötesinde, atın, aile emeğinin ve yazlak hayatının ortak bir ürünü olarak sunuluyor. Bu etkinlik, Tuva’nın geleneksel hayvancılık kültürünün önemli bir parçası olarak öne çıkıyor.

Tuva’nın Ağustos Ayı Kültürel Mozaği

2026 Ağustos’u, Tuva’nın devletleşme tarihini (15 Ağustos), insan sesinde yaşayan höömeyi (17 Ağustos) ve at yetiştiriciliği, kımız yapımı ile yazlak hayatını (28 Ağustos) bir araya getirerek zengin bir kültürel tablo sunuyor. Bu üç özel gün, Tuva’nın geçmişini, sanatını ve yaşam biçimini farklı yönleriyle ele alarak, bu toprakların derin ve çeşitli kültürel mirasını gözler önüne seriyor.