Saha Türkleri: Sibirya’nın Buzul Topraklarında Kimlik ve Direniş Destanı

ANKARA – BHA – Eğitimci ve Türkolog Hayat Aras, kaleme aldığı yazısında, kimliğini koruma mücadelesi veren Saha (Yakut) Türklerinin, coğrafyanın ve tarihin zorlu koşullarına karşı gösterdiği direnişe dikkat çekti. Uzaklardaki soydaşları Çuvaşların “Vardık, Varız, Varolacağız!” sözünün, Sibirya’nın gerçeği olduğunu vurgulayan Aras, Sahaların benliğini sınırlar yerine kökleriyle koruduğunu belirtti. Saha halkı, Türk Dünyası için kültürel bir köprü, Rusya için çok uluslu yapının sürdürülebilirliği için bir sınav ve dünya için eski ile yeninin buluştuğu bir laboratuvar niteliği taşıyor.

Rusya Federasyonu’nun kuzeydoğusunda, devasa Sibirya coğrafyasında yer alan Saha Cumhuriyeti (Yakutistan), Rusya’ya bağlı 21 özerk cumhuriyetten biri. Yaklaşık 3 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle Rusya’nın en geniş, dünyanın ise en büyük idari alt bölgesi olan Yakutistan, bağımsız bir devlet olsaydı Türk dünyasının en büyük ülkesi konumuna gelecekti. Cumhuriyetin başkenti Yakutsk, Rusya’nın en uzun nehri Lena’nın kıyısında kurulmuş olup, kış aylarında sıcaklığın -50 dereceye düştüğü, dünyanın en soğuk yerleşim yerlerinden biridir. Özellikle Oymyakon, -71.2°C ile dünyanın en soğuk sürekli yaşam yeri olarak biliniyor.

Yaklaşık 1 milyonluk nüfusun çoğunluğunu Saha Türkleri oluştursa da, Ruslar, Evenler, Evenkiler, Ukraynalılar, Özbekler ve daha birçok topluluk bu topraklarda barış içinde yaşıyor. Bu etnik çeşitlilik, Saha Cumhuriyeti’ni hem coğrafi hem de etnografik açıdan ilgi çekici bir yurt haline getiriyor.

Saha Cumhuriyeti: Doğal Zenginlikler ve Kültürel Miras

Saha Cumhuriyeti, yeraltı zenginlikleri açısından dünyanın önde gelen bölgelerinden biridir. Özellikle elmas üretiminde küresel çapta önemli bir paya sahip olan bölge, altın, doğalgaz, kömür ve çeşitli maden rezervleriyle Rus ekonomisinde stratejik bir role sahiptir. Ancak bu doğal zenginliklerin yanı sıra, donmuş toprakların altında saklı olan asıl servetin, dil ve kimlikte vücut bulduğu vurgulanıyor. Sözlü edebiyat ve destan geleneği hala canlılığını korumaktadır.

Cumhuriyet Günü Kutlamaları ve Kültürel Kimlik

Saha Cumhuriyeti, 27 Nisan’da hem Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ne hem de Rusya Federasyonu’na bağlı özerklik statüsü kazanmıştır. Bu özel gün, coğrafyayla uyum içinde hayatta kalma mücadelesinin bir kutlaması olarak da görülüyor. Cumhuriyet Günü’nde, ulusal giysilerini giyen halk okullarda, devlet kurumlarında ve meydanlarda konserler, yerel danslar ve çeşitli etkinliklerle kutlamalara katılır. Türkçenin zenginliğini yaşatan Sahaca’da cumhurbaşkanına verilen ‘İl Darhan’ unvanı ve cumhuriyetin kurucularına duyulan saygı, törenlerin önemli bir parçasıdır. Her yıl düzenlenen ve ‘Isıah’ adı verilen yerel bayramın kutlandığı kutsal Üs Hadın bölgesine yapılan yolculuk da coşkunun doruğa ulaştığı anlardan biridir.

Sibirya’nın sessizliğinde yükselen cumhuriyet, donmuş topraklarda dahi susmayan bir özün, yüzyıllar öncesine ait izlerin ve sessizliğin içindeki en güçlü sesin kanıtıdır. Saha halkının varlığı, asıl mücadelenin doğayla uyum içinde yaşama sanatı olduğunun en çarpıcı tanığıdır.